PEP kimler için değerlendirilir?
Kondomsuz anal/vajinal ilişki, kondomun yırtılması, ortak iğne, mesleki iğne batması veya HIV içerebilecek kanın mukoza/hasarlı deriye teması gibi durumlarda kaynak kişinin durumu, temas türü ve zaman birlikte değerlendirilir. Her temas PEP gerektirmez; kararı internet aracı değil sağlık profesyoneli verir.
Başvuruda hangi bilgiler yardımcı olur?
- Temasın tarih ve mümkünse saati
- Temas türü ve kondom kullanımı
- Kan veya vücut sıvısı teması
- Kaynak kişinin bilinen HIV/viral yük bilgisi — varsa, tahmin değil
- Kullandığınız ilaçlar ve bilinen sağlık durumları
PEP başladıktan sonra
Reçetelenen tedaviyi talimata göre tamamlamak, başlangıç ve takip testlerine katılmak gerekir. PEP diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları veya gebeliği önlemez; ek değerlendirmeler gerekebilir. Yan etki yaşarsanız tedaviyi kendi başınıza kesmek yerine reçeteleyen birimle görüşün.
Temasın üzerinden 40 saat geçti
72 saat dolmadığı için ertesi günü beklemek yerine aynı gün acil değerlendirme alın. “Önce test olayım, sonucu bekleyeyim” yaklaşımı PEP için değerli zamanı kaybettirebilir.
PEP süreci nasıl ilerler?
Sağlık profesyoneli temasın anlamlı olup olmadığını, kaynak kişinin bilinen durumunu, kişinin mevcut ilaçlarını ve tıbbi geçmişini değerlendirir. Başlangıç HIV testi çok yeni teması dışlamak için değil, mevcut durumu belirlemek için yapılabilir. Gerektiğinde hepatitler, diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve gebelik açısından ek değerlendirme planlanır. Tedavi genellikle 28 günlük bir süreçtir; kesin rejim ve takip tarihleri reçeteleyen ekip tarafından belirlenir.
Yan etkiler ve devamlılık
Güncel PEP ilaçları çoğu kişi tarafından kullanılabilir; bulantı, baş ağrısı veya yorgunluk gibi yan etkiler gelişebilir. İlacı kendi kendine bırakmak etkinliği azaltabilir. Ciddi veya dayanılmaz yakınmada dozu değiştirmek yerine aynı gün sağlık birimiyle görüşün. Diğer ilaçlar ve takviyeler olası etkileşim için paylaşılmalıdır.
PEP başarısızlık garantisi değildir
PEP riski önemli ölçüde azaltır fakat yüzde yüz garanti değildir. Başlama zamanı, ilaçlara uyum ve devam eden maruziyetler önemlidir. Takip döneminde önerilen korunma yöntemleri kullanılmalı ve planlanan testler tamamlanmalıdır. Yeni bir risk olursa bunu ekibe bildirin; tekrarlayan risklerde PrEP uygunluğu konuşulabilir.
Başvuru önündeki yanlış düşünceler
- “Kaynak sağlıklı görünüyor, gerek yok.” Görünüş HIV durumunu göstermez.
- “Önce belirti bekleyeyim.” Belirti PEP karar aracı değildir.
- “72 saate kadar vaktim var.” Daha erken başlamak tercih edilir.
- “PEP aldıysam takip testine gerek yok.” Başlangıç ve takip planı sürecin parçasıdır.
Türkiye’de başvuru
En yakın acil servis veya enfeksiyon hastalıkları biriminden “HIV maruziyeti sonrası PEP değerlendirmesi” isteyin ve temas saatini açık söyleyin. Hizmet erişimi kuruma göre değişebilir; ilk noktada gecikme yaşarsanız başka uygun acil sağlık kuruluşuna yönelin. Bu site ilaç temin etmez veya reçete düzenlemez.
Kaynaklar ve doğrulama
Kaynaklar son kez 26 Eylül 2026 tarihinde erişilebilirlik ve konu uyumu açısından kontrol edildi.